Belevenissen van veldwachter Coeleman

V.l.n.r.: Teunis Coeleman, Berend (zoon) en zijn vrouw Hillegonda (kind en vrouw rechts onbekend)

In ‘Belevenissen van veldwachter Coeleman’ worden een aantal gebeurtenissen verteld uit de jaren 1916 – 1935. Zijn kleinzoon (mees Peet) heeft deze hieronder op schrift gesteld. Heel wat anders dan het slappe optreden van Femke Halsema.

Op 15 mei 1948 vierde mijn opa, Teunis Coeleman, zijn 35 jarig ambtsjubileum bij de rijkspolitie. Hij werd toen bevorderd tot opperwachtmeester 1e klas. Eigenlijk zou dat jubileum een aantal jaren eerder hebben moeten plaats vinden. Maar de maanden dat hij gevangen zat in Kamp Vught en Kamp Amersfoort telden niet mee. Dat was de dank van de Overheid voor zijn verzet tegen de Bezetter. Want ook in die tijd was het: regels zijn regels.

Maar al die jaren, die hij voor het Gezag werkte, als rijksveldwachter en als politieman, had hij het nodige mee gemaakt. In dit verhaal enkele belevenissen van veldwachter Coeleman in Nunspeet.

Als straatagent in Deventer

Teunis Coeleman, geboren in Andelst, ging in 1910 bij de politie. Hij trad daarbij in de voetsporen van zijn vader. Na zijn opleiding kreeg hij de standplaats Deventer. Daar begon hij als straatagent. Veelal lopend. Opletten, ruzies sussen en soms mensen aanhouden, vanwege een klein vergrijp, of dronkenschap. Hij maakte blijkbaar indruk op zijn meerderen. Als snel werd hij bij de recherche geplaatst. Dat was wel andere koek. Aan de hand van sporen en dergelijke misdaden oplossen.

Dat heeft Teunis ongeveer een jaar of vijf gedaan. In 1917 werd hij overgeplaatst naar Nunspeet. Samen met zijn vrouw Hillegonda en zoon Berend, verhuisde het gezin naar dit snel groeiende Veluwse dorp. In december van dat jaar werd hun dochter Adriana (mijn moeder) geboren.

In de functie van rijksveldwachter in de Gemeente Nunspeet was het hard werken. Samen met collega Beerdsen bestreek hij het hele gebied van de Gemeente Nunspeet: Nunspeet – Elspeet – Vierhouten – Hulshorst. Gelukkig had hij wel de beschikking over een dienstfiets.
Toen Beerdsen met pensioen ging, stond Teunis Coeleman er lange tijd helemaal alleen voor.

De Belgen met een varken

Niet het bewuste varken, maar een stand-in

Een bijzonder voorval was wel het volgende:
‘In 1918 werd ik geroepen voor een bijzonder voorval. Op ’t Oosteinde was een varken gestolen. Ik werd er naar toe geroepen. Het spoor, druppels bloed, leidde naar de Elburgerweg. Daar aangekomen hield het spoor op en in geen velden of wegen een dief of dieven te bekennen. Onverrichter zake keerde ik terug naar kantoor, destijds in het Gemeentehuis van Nunspeet aan de Laan.’

”s Avonds had ik toevallig patrouilledienst in Hulshorst. Al fietsend stuitte ik daar op twee mannen met een kruiwagen. Ik voelde dat er iets niet klopte. Toen ze mij zagen, lieten ze de kruiwagen staan en gingen er vandoor. Maar door een snelle actie wist ik er één te grijpen. De andere verdachte kon ik de volgende dag aanhouden.

Even wachtte Coeleman en gaf zijn pijp nog wat vuur.
‘En wat zat er in de kruiwagen? Het door mij gezochte varken. De daders waren twee Belgen uit het kamp. Ze waren op weg om het illegaal te laten slachten.’

Samen met agent Evers vormde Coeleman een daadkrachtig duo. De baldadigheid van de jeugd na de oorlog was groter, dan toen hij nog dienst deed met Evers.
Natuurlijk was de jeugd ook wel eens baldadig. Zo werden straatstenen versleept en andere zaken, die in strijd waren met de wet.
Als Coeleman verscheen met zijn lange gestalte, dan klonk het al snel: ‘Jonges, daor kump Coeleman an!’
Als een kat tussen een troep vogels zorgde Teunis voor orde en gezag.

Men had een groot respect voor die pezige lange agent met zijn donkere ogen en strenge snor.
Tenslotte had ie ook nog een knuppel, die hij gebruikte als het moest. Maar het sabel bleef bijna altijd in de schede.

Dienstfiets gestolen en aanhouding ijsventer

‘Op een woensdagmiddag wilde ik op de fiets beginnen met mijn patrouille in Nunspeet.Maar bij de schuur gekomen bleek mijn fiets weg te zijn. Waarschijnlijk gestolen. Noodgedwongen ging ik dus te voet aan het werk. ’s Avonds kreeg ik te horen, dat men een onbekend persoon op een dienstfiets zag fietsen. De agenten aldaar rekenden de beste man in. De volgende dag kon ik mijn fiets in Apeldoorn ophalen. Zo kon ik weer op de fiets alles doen en dat was best veel: Hulshorst, Elspeet, Vierhouten. Ik heb heel wat kilometers afgelegd. Maar als politieman heb je een bepaald gevoel, een oog voor bijzondere zaken.’

Coeleman maakte eerst zijn pijp zorgvuldig schoon. Hij blies hem goed door en legde deze met eerbied neer in de koperen asbak, die voor hem stond.
Toen ging hij verder.
‘In de zomer van 1935 was er een zeer warme periode. De zoon van H.B. te Nunspeet had op een zondag in zijn woonplaats met ijs gevent, wat daar toen niet mocht. Ik heb toen de bakfiets met ijs in beslag genomen en in de schuur bij het Gemeentehuis gezet. Maar de volgende dag haalde H.B. de kar er stiekem weer uit. Maar daar had hij geen toestemming voor. Dus zag ik me genoodzaakt dit te melden bij de officier van Justitie.

Enige tijd later kwam dit voorval voor de rechter. Ik legde als getuige mijn verklaring af. De eis van het OM was f 25 boete of 25 dagen hechtenis. De rechter oordeelde dat H.B. onrechtmatig had gehandeld en sprak het vonnis uit: f 15 boete of 15 dagen hechtenis. Een aardige straf. Het weekloon van de gemiddelde arbeider bedroeg toen zo’n f 12 per week.’

Tijden zijn er niet beter op geworden.

In die tijd had men nog respect voor agenten, onderwijzers en hulpverleners. Tegenwoordig is dat respect ver te zoeken. Enerzijds door een vrije opvoeding thuis. Anderzijds door vervagende normen en waarden. En overheden durven niet meer op te treden. Als agent word je ongewild in een spagaat geduwd: je wilt graag veiligheid waarborgen voor anderen en optreden waar dat nodig is. Maar op het zelfde moment word je onvoldoende gesteund door rechters, overheden en publiek. 

De belevenissen van veldwachter Coeleman spreken boekdelen. 

Zie ook het verhaal ‘Mijn opa. mijn held’ en ‘Een gewone werkdag in maart 1943’

Print Friendly, PDF & Email